Co to jest dysleksja?

Problem dysleksji istnieje odkąd zaczęto posługiwać się pismem. Dopiero od niedawna wiemy jednak, że nagminne błędy ortograficzne, opuszczanie i mylenie liter oraz niechęć do czytania nie wynikają ze złej woli ani z lenistwa.

Pocieszające jest to, że dziś problem można szybko zdiagnozować i podjąć działania terapeutyczne zmniejszające jego skutki. Warunkiem jest uważna obserwacja dziecka — właściwie już od wieku poniemowlęcego.

Trzy pojęcia

Dysleksja to trudności z opanowaniem czytania i pisania mimo prawidłowego — a nierzadko bardzo wysokiego — rozwoju intelektualnego. Kłopoty występują mimo dużego wkładu pracy dziecka i rodziców, a z upływem lat edukacji nie słabną, tylko się nasilają.

Dysortografia oznacza niemożność poprawnego opanowania strony ortograficznej pisma. Uczeń popełnia częste błędy — nie tylko te typowo ortograficzne — mimo dobrej znajomości zasad pisowni. Wie na przykład, że „rz” pisze się przy wymianie na „r”, a w dyktandzie i tak zapisze wyraz błędnie.

Dysgrafia dotyczy graficznej strony pracy — jej estetyki i czytelności. Uczeń pisze mało czytelnie, kreśli litery niestarannie, czasem nie mieści się w linijkach. Często używa korektora, a w zeszytach widać dużo skreśleń i poprawek.

W węższym znaczeniu o dysleksji mówi się wtedy, gdy tempo czytania jest obniżone o rok w stosunku do wieku życia. Dziecko czyta powoli, składając wyrazy po literce, albo bardzo szybko i niedokładnie. Często nie potrafi zapamiętać ani opowiedzieć treści — bo cały wysiłek idzie w stronę techniczną.

Te trudności bardzo często występują jednocześnie, nakładając się na siebie.

Przyczyny

U podstaw leżą deficyty percepcyjno-motoryczne — dotyczące odbioru bodźców wzrokowych i słuchowych oraz sprawności manualnej — a także zaburzenia pamięci wzrokowej i słuchowej, koncentracji uwagi, spostrzegawczości i obniżenie funkcji językowych.

Objawy według wieku

Dziecko 3–4-letnie

• mała sprawność ruchowa, opóźniony rozwój ruchowy — późno zaczyna chodzić, siadać, może w ogóle nie raczkować,
• niechęć do zabaw ruchowych,
• mała sprawność w samoobsłudze — zapinanie guzików, wkładanie ubrań, wiązanie sznurowadeł,
• niechęć do rysowania, układania klocków i puzzli,
• opóźniony rozwój mowy, przekręcanie wyrazów,
• trudności z zapamiętaniem pór roku i dni tygodnia.

Dziecko 5–6-letnie

• kłopoty z zapamiętaniem wierszyków i piosenek,
• nieodróżnianie lewej i prawej strony ciała,
• leworęczność lub oburęczność,
• kłopoty z odwzorowaniem szlaczków i prostych figur geometrycznych,
• nieodróżnianie głosek podobnych słuchowo — dziecko nie słyszy różnicy między „kura” a „góra”, „Tomek” a „domek”,
• kłopoty z dzieleniem i składaniem słów z głosek i sylab,
• błędy gramatyczne w wymowie,
• trudności w początkowej nauce czytania.

Klasy I–III

• mylenie liter podobnych kształtem (o–a, m–n, l–t–ł, u–y, p–d, b–g) przy pisaniu i czytaniu,
• opuszczanie lub dodawanie liter w wyrazach,
• przestawianie kolejności sylab,
• pismo lustrzane — mylone b i d, cyfry 6 i 9, litera E i cyfra 3,
• mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym brzmieniowo (p–b, k–g, w–f, z–s, t–d),
• trudności z pisownią zmiękczeń,
• błędy w pisowni głosek nosowych ą i ę,
• brzydkie pismo, mylenie linijek w zeszycie,
• trudności z zapamiętaniem tabliczki mnożenia,
• wolne czytanie i niechęć do niego.

Klasy starsze

Część objawów zanika, ale dochodzą nowe — często w ogóle niekojarzone z dysleksją:

• rażące błędy ortograficzne w prostych wyrazach; ten sam często używany wyraz raz zapisany dobrze, raz źle,
• utrzymujące się trudności z głoskami nosowymi,
• zapisywanie wyrazów tak, jak się je słyszy,
• gubienie litery „ł” w czasownikach czasu przeszłego rodzaju męskiego — jeden z bardziej charakterystycznych błędów dyslektycznych, często uznawany za efekt roztargnienia,
• trudność z zapamiętaniem dat historycznych i wzorów chemicznych,
• trudność z szybką orientacją na mapie,
• utrzymujący się problem z tabliczką mnożenia,
• trudność z odwzorowaniem złożonych figur geometrycznych,
• kłopot z opanowaniem materiału na klasówkę z biologii, geografii i historii,
• proste błędy w obliczeniach matematycznych,
• niechętne chodzenie do szkoły, w skrajnych przypadkach z objawami somatycznymi — świadczące już o silnym lęku przed szkołą.

---

Autor

Jan Osiejuk, pedagog