Jak uczyć się skutecznie

Rzeczy, które robimy chętnie i z własnej woli, zwykle wychodzą nam najlepiej. Podobnie jest z uczeniem się. Już Albert Einstein twierdził, że nauka powinna być prowadzona tak, aby uczący się uważali ją za cenny dar, a nie ciężki obowiązek.

1. Zaplanuj naukę

Niekiedy ważniejsze od tego, jak się uczyć, jest to, kiedy. Oszacuj, ile czasu potrzebujesz, i zaznacz w kalendarzu, czego i w jakich godzinach będziesz się uczyć danego dnia. Wybierz porę, którą preferujesz. Planowanie nie polega na eliminacji spotkań z przyjaciółmi, ale na znalezieniu na nie czasu. Wyznacz sobie nagrodę za punktualne rozpoczęcie i zakończenie pracy.

2. Zorganizuj przestrzeń

Wywietrz pokój, zadbaj o temperaturę i dobre oświetlenie. Ważne jest wygodne krzesło o odpowiedniej wysokości i biurko, na którym rozłożysz materiały. Trzymaj porządek i tylko niezbędne przybory na wierzchu.

Jeśli korzystasz z komputera, skup się na jednej czynności — wyłącz komunikatory, portale społecznościowe i strony niezwiązane z nauką. Wycisz telefon. Można uczyć się przy muzyce; najlepiej sprawdza się muzyka barokowa.

3. Ucz się od ogółu do szczegółu

Zacznij od przejrzenia całego materiału — zwróć uwagę na tytuły, pogrubione hasła i pytania na końcu rozdziału. Jeśli materiału jest dużo, podziel go na części pod względem treści, a nie liczby stron.

Stosuj zasadę kontrastu: przedzielaj przedmioty ścisłe humanistycznymi. Nie ucz się razem podobnych przedmiotów, na przykład niemieckiego i angielskiego — podobne treści zakłócają zapamiętywanie. Zadania pisemne odrabiaj na zmianę z niepisemnymi.

Zaczynaj od najtrudniejszego lub nowego materiału, żeby najgorsze było za Tobą i żeby w miarę narastającego zmęczenia było Ci łatwiej.

4. Czytaj ze zrozumieniem

Nie ucz się tego, czego nie rozumiesz — to strata czasu, zapomnisz i szybko się zniechęcisz. Lepiej poproś o pomoc rodziców, kolegę albo nauczyciela.

Znajdź cel: po co się uczysz i jak to wykorzystasz. Odpowiedź na te pytania bardzo poprawia zrozumienie i zapamiętywanie.

5. Rób regularne przerwy

Mózg potrzebuje odpoczynku i uporządkowania informacji — ten proces nazywamy inkubacją. Działa tu też efekt pierwszeństwa i świeżości: najlepiej pamiętamy to, z czym zapoznaliśmy się na początku i na końcu sesji. Robiąc przerwy, zwiększamy liczbę sesji, a tym samym poprawiamy pamięć.

W przerwie: zaczerpnij świeżego powietrza, wykonaj kilka ćwiczeń fizycznych i oddechowych, pośmiej się (śmiech dotlenia mózg i rozluźnia spięte mięśnie), posłuchaj muzyki, zadzwoń do kogoś na chwilę, przenieś notatki w inne miejsce — mózg lubi zmiany — albo zjedz coś dobrego.

6. Powtarzaj, żeby nie zapomnieć

Dzięki powtarzaniu nauka za każdym razem wymaga coraz mniej czasu i wysiłku. Kończąc sesję, spróbuj w myślach lub głośno przypomnieć sobie główne zagadnienia; pomocne jest powtarzanie z drugą osobą. Tego samego dnia przejrzyj jeszcze raz notatki.

Najlepiej powtórz już następnego dnia — zaraz po nauczeniu zapominamy najwięcej, a każdy kolejny tydzień przynosi coraz mniejsze ubytki wiedzy. Myśl pozytywnie o sobie i o nauce: w dobrym nastroju lepiej zapamiętujesz.

7. Wykorzystuj wszystkie zmysły

Efekty są zdecydowanie lepsze, gdy pracują obie półkule mózgu. Warto dostosować sposób uczenia się do własnego stylu przyswajania wiedzy — wyróżnia się cztery główne:

• Wzrokowcy — lubią porządek wokół siebie, mówią szybko, preferują opisy, wykresy, tabele i notatki. Pamiętają twarze i imiona, słabiej nazwiska i tytuły. Ważna jest dla nich forma przekazu; dotrzymują planu czasowego.
• Słuchowcy — lubią dialogi i rozmowy, uczą się słuchając innych, powtarzają głośno to, co napisali, lubią czytać półgłosem. Mówią rytmicznie, oceniają płynność wypowiedzi.
• Kinestetycy — uczą się w ruchu, przez wykonywanie czynności. Pamiętają to, co sami zrobią. Muszą się poruszać, coś trzymać, gestykulują; mówią powoli.
• Czuciowcy (dotykowcy) — zwykle osoby refleksyjne, wrażliwe i spokojne. Uczą się dotykając, używając rąk i palców, łącząc materiał ze zmysłem dotyku i emocjami.

8. Wypróbuj mnemotechniki

To techniki ułatwiające zapamiętywanie, stosowane już w starożytności. Wykorzystują trzy zasady: wyobraźnię, skojarzenia i kontekst.

• Grupowanie — porządkowanie informacji według jakiegoś kryterium lub podobieństwa.
• Akronimy — wymyślenie wyrażenia, którego pierwsze litery są pierwszymi literami zapamiętywanych informacji.
• Kotwice — wybranie miejsc, z którymi kojarzy się dane informacje.
• Rymowanki — krótkie wierszyki ułatwiające zapamiętanie przez analogię.
• Skojarzenia — łączenie nowych informacji z już znanymi.
• Mapa myśli — graficzne porządkowanie zawiłych informacji.
• Metoda miejsc — kojarzenie zapamiętywanych informacji ze znanymi miejscami.

Efektywność uczenia się zależy przede wszystkim od zainteresowania tematem, dobrego planu, zrozumienia treści, optymalnego poziomu motywacji i aspiracji uczącego się.

Zobacz też zasady pracy umysłowej w domu.

---

Autor

Elżbieta Boczar, psycholog